Në një nga hapësirat më të njohura të Skelës së Vlorës, ajo godinë e madhe dhe imponuese që sot mban emrin e Rektoratit të Universitetit “Ismail Qemali” tërheq vëmendjen jo vetëm për përmasat dhe arkitekturën e saj, por edhe për historinë që mbart brenda mureve, një histori që lidhet drejtpërdrejt me ndryshimet e mëdha politike, shoqërore dhe institucionale që ka përjetuar Vlora gjatë dekadave të fundit. Sot, përballë saj kalojnë studentë, pedagogë, punonjës dhe qytetarë, ndërsa godina është kthyer në një prej pikave të jetës universitare të qytetit; megjithatë, pamja e saj e sotme nuk tregon menjëherë se kjo hapësirë ka pasur një tjetër funksion dhe një tjetër peshë në historinë e Vlorës. Në dokumentacionin e Arkivës Digjitale Shqiptare, një fotografi e vitit 1984 e identifikon qartë këtë hapësirë si “Skelë, Sheshi Hysni Kapo, Ish Komiteti i Partisë Vlorë”, duke e vendosur godinën në hartën e dokumentuar të qytetit të asaj periudhe. Emri i sheshit, pamja e godinës dhe funksioni që ajo kishte në atë kohë flasin për një Vlorë shumë të ndryshme nga ajo që njohim sot. Në vitet e fundit të sistemit socialist, Komiteti i Partisë ishte pjesë e strukturës politike dhe administrative të kohës dhe godina në Skelë përbënte një nga adresat e rëndësishme të këtij pushteti në qytet. Por historia e saj bëhet veçanërisht interesante në momentin kur vendi hyn në vitet e ndryshimit. Në fundin e vitit 1990, ndërsa në Vlorë nisën të shfaqeshin gjithnjë e më hapur kërkesat për ndryshim politik dhe shoqëror, Komiteti i Partisë vazhdonte të organizonte mbledhje dhe të përpiqej të ruante vijën politike të sistemit socialist, ndërkohë që brenda qytetit po formoheshin edhe grupet e para të lëvizjes demokratike. Një nga episodet e dokumentuara që e lidh drejtpërdrejt godinën me atmosferën e atyre muajve ndodhi më 25 shkurt 1991, vetëm pak ditë pas rrëzimit të monumentit të Enver Hoxhës në Tiranë. Sipas një dëshmie të publikuar nga gazetari Gëzim Zilja, një marshim i organizuar nga Komiteti i Partisë së Rrethit të Vlorës me punonjës të Pashalimanit u përplas në Skelë me një grup banorësh të zonës; pas përleshjes, një pjesë e pjesëmarrësve u tërhoqën drejt godinës së Komitetit të Partisë dhe qëndruan aty për një periudhë kohe. Kjo e bën godinën një dëshmitare të veçantë të tranzicionit shqiptar, jo sepse vetë muret mund të tregojnë atë që ndodhi, por sepse dokumentet dhe kujtimet e kohës e vendosin atë në një prej hapësirave ku u ndjenë nga afër përplasjet e një shoqërie që po largohej nga një sistem politik dhe po hynte në një realitet të ri.
Pastaj historia ndryshoi drejtim. Ndryshoi sistemi, ndryshuan institucionet, ndryshoi mënyra se si qyteti e përdorte hapësirën publike dhe, me kalimin e kohës, ndryshoi edhe funksioni i kësaj godine. Ajo që dikur ishte e lidhur me strukturën politike të Partisë së Punës së Shqipërisë, sot është pjesë e një institucioni të arsimit të lartë, ku në qendër të veprimtarisë nuk është më organizimi politik, por universiteti, arsimi, kërkimi shkencor dhe formimi profesional. Në këtë ndryshim funksioni qëndron edhe simbolika më e fortë e ndërtesës. Të njëjtat mure që dikur ishin pjesë e një strukture politike, sot janë pjesë e një hapësire universitare. Në vend të zyrave dhe mbledhjeve të një strukture partiake, sot gjenden ambiente administrative dhe akademike; në vend të një institucioni që i përkiste një sistemi të caktuar politik, godina është kthyer në një adresë të dijes dhe të formimit të brezave të rinj. Për Vlorën, kjo nuk është thjesht një ndryshim funksioni i një godine. Është një pjesë e historisë urbane që mund të lexohet përmes arkitekturës, fotografive të vjetra, kujtimeve të banorëve dhe dokumenteve që kanë mbetur nga një periudhë tjetër. Edhe vetë Skela ka ndryshuar shumë gjatë këtyre dekadave. Arkiva Digjitale Shqiptare ruan fotografi të Sheshit “Hysni Kapo” në vite të ndryshme, përfshirë 1981, 1982, 1984, 1985 dhe 1990, duke krijuar një lloj albumi të transformimit të kësaj pjese të qytetit. Në fotografitë e vjetra, qyteti duket më i qetë, më i mbyllur dhe i organizuar sipas një tjetër logjike urbane; sot, i njëjti territor është pjesë e një Vlore që është zgjeruar, është densifikuar, ka ndryshuar ritmin e jetës dhe ka krijuar institucione e hapësira të reja publike, arsimore dhe kulturore. Prandaj kjo godinë meriton të shihet edhe përtej funksionit të saj të sotëm. Ajo nuk është vetëm Rektorati i Universitetit “Ismail Qemali”. Nuk është vetëm një ndërtesë e madhe në Skelë dhe as vetëm një pjesë e arkitekturës urbane të Vlorës. Është një pikë ku takohen dy kohë të ndryshme të qytetit dhe ku historia e një institucioni të dikurshëm politik është përballë me realitetin e një institucioni të arsimit të lartë. Nga Komiteti i Partisë te Rektorati. Nga një adresë e pushtetit politik te një adresë e dijes. Dhe ndoshta pikërisht kjo e bën historinë e saj kaq interesante: godina nuk është zhdukur bashkë me kohën që përfaqësonte, por ka vazhduar të qëndrojë aty, duke marrë një tjetër funksion dhe duke u bërë pjesë e një tjetër kapitulli të jetës së Vlorës. Muret mbeten, ndërsa koha ndryshon kuptimin e tyre. Sot, në këtë godinë hyjnë të rinj që vijnë për të studiuar, pedagogë që vijnë për të dhënë mësim, studiues që kërkojnë të prodhojnë dije dhe drejtues që marrin vendime për jetën e universitetit; një realitet krejt tjetër nga ai që lidhet me historinë e saj të mëparshme.Një godinë, dy epoka, shumë kujtime dhe një histori që vazhdon të shkruhet çdo ditë.
