Nihilizmi. Qëndrimi mohues ndaj vlerave, një filozofi që u bë gjendje dhe një gjendje që u kthye në modë.

Çfarë ndodh kur njeriu nuk humbet vetëm besimin te Zoti, por humbet ngadalë edhe besimin te vetë ideja se jeta duhet të ketë një kuptim, dhe fillon të jetojë sikur boshllëku të jetë jo krizë, por normalitet? Nihilizmi nuk është thjesht një koncept filozofik i lindur në tekstet e mendimit kritik, por një përplasje e dhimbshme me boshllëkun që shfaqet kur vlerat tradicionale fillojnë të zbehen, kur siguria morale nuk merret më si e dhënë, dhe kur njeriu mbetet përballë një bote që nuk i jep më përgjigje të gatshme për pyetjet më themelore të ekzistencës. Në thelbin e tij, nihilizmi është qëndrimi që mohon ekzistencën e një kuptimi objektiv, të një të vërtete absolute apo të një sistemi vlerash universale, duke e lënë njeriun përballë një realiteti ku asgjë nuk ka domethënie të dhënë dhe gjithçka duhet ose të krijohet me vetëdije, ose të pranohet si e zbrazët. Në historinë e mendimit europian, kjo nuk lind si modë intelektuale, por si krizë e thellë e modernitetit, ku me shembjen graduale të sigurisë metafizike dhe fetare, veçanërisht në periudhën pas shekujve XVIII–XIX, njeriu modern fillon të përballet me një botë ku “kuptimi” nuk është më i garantuar dhe ku vlerat nuk janë më të rrënjosura në një qendër të pakundërshtueshme. Në këtë kontekst historik, filozofë si Friedrich Nietzsche e artikulojnë me forcë këtë thyerje shpirtërore përmes idesë së famshme “Zoti ka vdekur”, një shprehje që nuk flet për një humbje fetare në kuptimin literal, por për rënien e sistemit të vlerave absolute që për shekuj kishin strukturuar mënyrën se si njeriu e kuptonte botën, moralin dhe vetveten. Por ajo që nisi si diagnozë e dhimbshme filozofike e një epoke në krizë, në botën bashkëkohore shpesh është transformuar në një atmosferë të përditshme, ku nihilizmi nuk shfaqet më domosdoshmërisht si teori e artikuluar, por si një gjendje e heshtur mendore dhe emocionale, si një lodhje ekzistenciale që maskohet si realizëm, si indiferencë ndaj kuptimit, si relativizim i vazhdueshëm i çdo vlere, dhe si një mënyrë jetese ku fjalitë “asgjë nuk ka rëndësi” apo “të gjitha janë njësoj” nuk thuhen gjithmonë me zë, por jetohen në distancën që njeriu mban nga çdo gjë që kërkon angazhim të vërtetë.Dhe pikërisht këtu lind paradoksi i thellë i kohës sonë, sepse ajo që dikur ishte krizë e mendimit filozofik, sot shpesh është kthyer në stil, në një lloj moderneje të ftohtë ku mosangazhimi, ironia e vazhdueshme dhe distanca emocionale shiten si shenja pjekurie, inteligjence apo “realizmi”, ndërkohë që në thelb ato mund të jenë edhe forma të heshtura mbrojtjeje, sepse nëse asgjë nuk ka kuptim, atëherë asgjë nuk mund të të zhgënjejë, dhe nëse asgjë nuk të zhgënjen, atëherë asgjë nuk të prek më realisht.Por kjo mbrojtje, sado e rafinuar të duket, ka një kosto të fshehur dhe të rrezikshme, sepse një shoqëri që mësohet të jetojë me boshllëkun si stil, rrezikon gradualisht të humbasë aftësinë për të ndërtuar kuptim, dhe kur çdo vlerë shihet si relative deri në shpërbërje, kur çdo ideal trajtohet si naivitet dhe çdo përpjekje për të besuar shihet si dobësi, atëherë nuk mbetet më liri e vërtetë, por një pezulli e zgjatur ku asgjë nuk ka më peshë morale, dhe ku njeriu nuk bie sepse nuk ka më as lartësi për të rënë. Megjithatë, nihilizmi nuk duhet parë si fund i mendimit, por si një fazë e ndërmjetme e tij, një boshllëk historik që shfaqet kur strukturat e vjetra të kuptimit shemben, por ato të reja ende nuk janë ndërtuar, dhe në këtë kuptim ai nuk është destinacion final, por një hapësirë e rrezikshme kalimtare ku njeriu ose mund të dorëzohet ndaj indiferencës, ose mund të fillojë një kërkim më të vetëdijshëm për vlera të reja.Pyetja që mbetet, dhe që nuk mund të shmanget pa pasoja, është se çfarë bëjmë ne me këtë boshllëk që na është lënë përballë.
A e pranojmë si modë të ftohtë dhe e kthejmë në distancë emocionale nga jeta, apo e shohim si një thirrje të vështirë për të ndërtuar kuptime më të qëndrueshme, më të përgjegjshme dhe më njerëzore, sepse në fund edhe mohimi i kuptimit është ende një qëndrim ndaj kuptimit, dhe kjo do të thotë se njeriu nuk mund të shpëtojë kurrë plotësisht nga detyra për t’i dhënë vetë domethënie jetës së tij.
Dhe ndoshta sfida më therëse e kohës sonë nuk është të zgjedhim mes besimit dhe mosbesimit, por të mos lejojmë që boshllëku të na mësojë të mos ndiejmë më asgjë.