Në brigjet veriperëndimore të Vlorës, mes ujërave të qeta të Lagunës së Nartës, ngrihet një nga monumentet më të veçanta të trashëgimisë shqiptare.Manastiri i Shën Mërisë në Zvërnec. I vendosur mbi një ishull të vogël të mbuluar me pisha mesdhetare, ky manastir nuk është vetëm një objekt kulti i ndërtuar në Mesjetë, por edhe një vend që mbart histori shekullore, legjenda, kujtime internimesh dhe një lidhje të rrallë mes njeriut dhe natyrës. Që në çastin kur e sheh nga larg, Zvërneci krijon përshtypjen e një vendi të shkëputur nga koha. Ujërat e lagunës pasqyrojnë gjelbërimin e pishave, ndërsa ishulli duket sikur ruan në heshtje sekretet e shumë brezave. Sot vizitorët arrijnë aty përmes urës karakteristike prej druri, por për shumë vite kalimi bëhej vetëm me varkë. Ishte një udhëtim i shkurtër, por që të jepte ndjesinë e hyrjes në një botë tjetër. Manastiri mendohet të jetë ndërtuar gjatë shekujve XIII-XIV dhe përfaqëson një nga dëshmitë më të rëndësishme të arkitekturës bizantine në Shqipërinë e Jugut. Kisha e Shën Mërisë, me muret e saj prej guri dhe elegancën e thjeshtë arkitekturore, ka qenë për shekuj një qendër lutjeje dhe pelegrinazhi për besimtarët e zonës. Në ditët e festave fetare, ishulli mbushej me njerëz që vinin nga fshatrat përreth për të marrë pjesë në ceremonitë e shenjta. Por historia e Zvërnecit nuk lidhet vetëm me besimin. Në periudhën e komunizmit, kur objektet fetare humbën funksionin e tyre shpirtëror dhe Shqipëria u shpall shtet ateist, edhe manastiri pësoi të njëjtin fat. Ai u mbyll dhe u përdor për qëllime të tjera, larg rolit për të cilin ishte ndërtuar. Zona e izoluar e ishullit dhe pozicioni i tij brenda lagunës e bënë një vend të kontrollueshëm dhe të shkëputur nga jeta e zakonshme. Banorët e vjetër të zonës kujtojnë se në atë periudhë në Zvërnec jetuan edhe familje të internuara. Ishulli, i arritshëm vetëm me varkë, krijonte një ndjenjë izolimi që e bënte edhe më të rëndë përvojën e atyre që ishin larguar me forcë nga vendbanimet e tyre. Ujërat e qeta të lagunës, që sot duken aq mikpritëse, për shumë njerëz të asaj kohe përfaqësonin një kufi të padukshëm mes lirisë dhe kufizimit. Megjithatë, as koha dhe as braktisja nuk mundën ta zhduknin vlerën e këtij monumenti. Pas viteve ’90, manastiri u restaurua dhe rifitoi vendin që meritonte në historinë dhe kulturën shqiptare. Sot ai është një nga destinacionet më të vizituara të Vlorës, jo vetëm për rëndësinë historike dhe fetare, por edhe për bukurinë natyrore që e rrethon. Ishulli i Zvërnecit është i mbuluar me pisha të larta mesdhetare, të cilat krijojnë një kurorë të gjelbër mbi tokën e vogël të rrethuar nga uji. Përreth shtrihet Laguna e Nartës, një nga ekosistemet më të rëndësishme bregdetare në Shqipëri. Ajo është strehë për qindra lloje shpendësh, ndër të cilët flamingot rozë janë bërë simboli më i njohur i zonës. Çafkat, rosat e egra, karabullakët dhe shumë specie të tjera e shndërrojnë lagunën në një parajsë për studiuesit dhe dashamirësit e natyrës. Sot, kur ecën mbi urën prej druri drejt manastirit, është e lehtë të admirosh bukurinë e peizazhit. Por pas kësaj bukurie fshihet një histori e pasur, e ndërtuar nga shekuj besimi, periudha pushtimesh, vite izolimi dhe ringjalljeje. Çdo gur i manastirit, çdo valë e lagunës dhe çdo pishë e ishullit duket sikur ruan një copëz të kujtesës së këtij vendi. Manastiri i Zvërnecit mbetet një nga simbolet më të bukura të Vlorës dhe të Shqipërisë. Ai është një vend ku historia nuk lexohet vetëm në libra, por ndihet në ajër, në heshtjen e lagunës dhe në rrugën që të çon drejt ishullit. Është një dëshmi se si natyra, besimi dhe kujtesa historike mund të bashkëjetojnë në një hapësirë të vogël, duke krijuar një nga peizazhet më të veçanta të vendit tonë.
