Ka disa shprehje që nuk lindin thjesht nga gjuha por nga mënyra se si një popull e ndjen jetën. “Dolce far niente” është një prej tyre, jo një formulim i rastësishëm, por një reflektim i një kulture që ka ditur për shekuj me radhë, ta trajtojë kohën jo si një mjet për t’u shfrytëzuar, por si një hapësirë për t’u jetuar me delikatesë. E lindur në Itali, kjo shprehje mbart brenda vetes një filozofi të qetë, pothuaj të padukshme, që nuk shpallet me zë të lartë, por ndihet në mënyrën si rrjedhin ditët. Në sheshet e vogla të qyteteve, në tavolinat ku kafja nuk pihet me nxitim, në bisedat që nuk kanë një fund të caktuar aty, mes gjërave të zakonshme, “dolce far niente” ka qenë gjithmonë e pranishme, si një zakon i butë për të mos e nxituar jetën. Në shekujt XVIII dhe XIX, kur udhëtarë europianë përshkonin Italinë në atë që njihej si “Grand Tour”, ata nuk mbeteshin të habitur vetëm nga arti apo arkitektura, por nga diçka më e vështirë për t’u përkufizuar, një qetësi që nuk varej nga mungesa e punës, por nga një raport më i butë me kohën. Ata përshkruanin me një lloj habie të ëmbël njerëzit që rrinin gjatë në një stol, që shikonin kalimtarët pa nxitim, që jetonin pa e ndjerë nevojën ta mbushnin çdo çast me qëllim. Dhe kështu, “dolce far niente” filloi të marrë kuptimin e saj më të thellë , jo si mungesë veprimi, por si një prani e qetë brenda vetes. Ajo që e bën këtë shprehje kaq të veçantë është fakti se nuk është parë kurrë si përtaci por si një formë elegance e brendshme, një aftësi e rrallë për të qenë në paqe me boshllëkun, pa e ndjerë nevojën ta mbushësh menjëherë. Sepse të mos bësh asgjë, në kuptimin e saj më të pastër, nuk është një mungesë por një zgjedhje. Një zgjedhje për të ndaluar, për të marrë frymë, për të lejuar që jeta të ndodhë pa ndërhyrje të vazhdueshme. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse kjo shprehje ka mbijetuar kaq gjatë, duke kaluar kufijtë e një gjuhe dhe duke u bërë një lloj ëndrre e heshtur për shumë të tjerë. Sepse në një botë që na mëson të jemi gjithmonë në lëvizje, ideja që mund të ekzistojë një bukuri e plotë edhe në ndalim nuk është vetëm e rrallë por thellësisht njerëzore. “Dolce far niente” mbetet kështu jo vetëm një shprehje, por një kujtesë e butë se ndonjëherë, jeta nuk kërkon të bëhet më shumë, por thjesht të ndihet më thellë.
