Kishte një kohë kur nusja hynte në dasmë e veshur me ngjyrat e tokës. Në shumë vende të Europës, e kuqja simbolizonte jetën, pjellorinë dhe mbrojtjen nga e keqja, në të tjera mbizotëronin nuancat blu, të gjelbra apo të arta, që lidhnin martesën me bollëkun, besimin dhe vazhdimësinë e familjes. E bardha, në ato shekuj, nuk ishte ngjyra e zakonshme e nuses por e pëlhurës së shtrenjtë, e luksit dhe e ceremonive të rralla, por jo simboli universal i dashurisë që njohim sot. Në fakt, përpara shekullit XIX, gratë martoheshin shpesh me veshjen më të bukur që zotëronin, një fustan që mund të përdorej sërish në festa të tjera. Për familjet aristokrate, zgjedhja e ngjyrave ishte një deklaratë statusi, purpuri, argjendi, kadifeja e kuqe apo mëndafshi i qëndisur me ar ishin më të dëshirueshëm sesa një pëlhurë e bardhë, e cila njollosej lehtë dhe kërkonte mirëmbajtje të kushtueshme. Pastaj erdhi viti 1840. Në një ditë shkurti, në Londër, një mbretëreshë e re, vetëm njëzet vjeçe, vendosi të sfidonte zakonet e kohës. Kur u martua me princin Albert, Queen Victoria zgjodhi të mos vishte mantelin tradicional mbretëror me purpur e ar, por një fustan prej satini të bardhë, zbukuruar me dantellë të punuar në Honiton, një qendër e njohur angleze e prodhimit të dantellave. Zgjedhja e saj nuk ishte rastësore. Mbretëresha dëshironte të promovonte mjeshtërinë britanike dhe të mbështeste industrinë vendase të tekstilit. Në të njëjtën kohë, ajo preferoi një estetikë më intime dhe më njerëzore, larg ceremonialit të rëndë oborrtar. Ishte një vendim personal, por që do të shndërrohej në një fenomen kulturor global. Në një epokë kur fotografia sapo po fitonte terren dhe ilustrimet e gazetave udhëtonin me shpejtësi nëpër Europë dhe Amerikë, pamja e nuses së re mbretërore u bë objekt admirimi. Gratë filluan të ëndërronin të njëjtin imazh: një siluetë të bardhë, të lehtë, të ndriçuar nga dantella dhe veloja. Kështu, pak nga pak, e bardha ndryshoi kuptim. Ajo nuk u bë menjëherë simbol i virgjërisë, siç besohet shpesh sot. Në fillim, ajo ishte kryesisht simbol i pasurisë, sepse vetëm familjet e kamura mund të përballonin një fustan të bardhë që përdorej një herë të vetme. Vetëm më vonë, gjatë epokës viktoriane, ngjyra e bardhë filloi të lidhej me idetë e pastërtisë morale, pafajësisë dhe fillimit të një jete të re. Në fund të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX, tradita ishte përhapur pothuajse në të gjithë Perëndimin. Industria e modës, fotografitë familjare dhe kinemaja e shekullit të kaluar e shndërruan fustanin e bardhë në një ikonë universale. Çdo brez e adoptoi dhe e riformësoi sipas shijeve të kohës: herë me funde voluminoze, herë me prerje minimaliste, herë me dantella romantike apo linja moderne. Megjithatë, shumë kultura ruajtën ngjyrat e tyre tradicionale. Në Indi, nusja vazhdon të vishet shpesh me të kuqe, ngjyrë që simbolizon fatin e mirë dhe begatinë. Në Kinë, e kuqja mbetet ngjyra e lumturisë dhe prosperitetit, ndërsa në disa rajone të Europës Lindore ende gjenden elementë folklorikë që kujtojnë kohët kur dasma ishte një festë e ngjyrave dhe jo vetëm e bardhësisë. Por pavarësisht ndryshimeve kulturore, një gjë mbetet e pandryshuar: fustani i bardhë ka fituar statusin e një gjuhe universale. Ai është bërë metafora e fillimit, e kapitullit të ri, e asaj hapësire të pambushur ku dy njerëz zgjedhin të shkruajnë historinë e tyre. Kështu, çdo fustan i bardhë që shkel sot mbi një qilim, në një kishë, në një bashki apo buzë detit, është një jehonë e largët e asaj dite londineze të vitit 1840. Një copë satini dhe dantelle që, falë zgjedhjes së një mbretëreshe të re, u shndërrua në simbolin më të njohur të martesës moderne. Dhe ndoshta kjo është forca e traditave: ato lindin nga gjeste të vogla, thuajse të zakonshme, dhe me kalimin e kohës bëhen pjesë e kujtesës kolektive të njerëzimit. Prej një vendimi estetik në një dimër anglez, bota mësoi ta veshë dashurinë me ngjyrën e agimit të parë, të bardhën, që nuk është zbrazëti, por premtim. Shekulli XX nuk e ndryshoi vetëm botën por edhe mënyrën se si ëndërrohej nusja. Moda nisi të pasqyronte ritmin e kohës, duke u bërë një pasqyrë e transformimeve shoqërore, ekonomike dhe kulturore. Në vitet njëzet, pas përfundimit të luftës së parë botërore, fustanet u bënë më të lehta, më të drejta dhe më të thjeshta, duke reflektuar frymën e emancipimit femëror. Vitet tridhjetë sollën elegancën e mëndafshit që rrëshqiste mbi trup, ndërsa pas Luftës së Dytë Botërore u rikthyen siluetat madhështore, me funde të gjera dhe bel të theksuar, si një dëshirë kolektive për të rikthyer shkëlqimin pas viteve të sakrificës. Në mesin e shekullit, një tjetër figurë mbretërore do të ndikonte ndjeshëm në estetikën e nusërisë. Martesa e Grace Kelly në vitin 1956 u kthye në një model elegance të përjetshme. Fustani i saj, i punuar me dantellë delikate, mëngë të gjata dhe një siluetë të hijshme, vazhdon edhe sot të konsiderohet një nga krijimet më të bukura në historinë e modës së nusërisë. Dekada më vonë, në vitin 1981, bota u ndal për të parë martesën e Diana, Princess of Wales. Fustani i saj voluminoz, me mëngë të fryra, me mijëra perla dhe një bisht të gjatë ceremonial, u bë simbol i romantizmit të viteve tetëdhjetë dhe ndikoi për vite me radhë në stilin e fustaneve të nusërisë në mbarë botën. Në kohët moderne, fustani i bardhë ka fituar liri të reja. Disa zgjedhin minimalizmin elegant, të tjera rikthehen te dantellat tradicionale, ndërsa shumë nuse kombinojnë elemente bashkëkohore me motive të trashëgimisë familjare apo kombëtare. Megjithatë, pavarësisht ndryshimit të prerjeve, tendencave dhe stilistëve, simbolika mbetet e njëjtë: dëshira për të shënuar një fillim të ri, për të bërë të dukshëm një premtim dhe për ta veshur një moment të vetëm me kujtesën e një tradite që ka udhëtuar për gati dy shekuj. Dhe kështu, nga satini i një mbretëreshe viktoriane deri te krijimet moderne të pasarelave bashkëkohore, fustani i bardhë vazhdon të jetë më shumë sesa një veshje. Ai është një rrëfim i heshtur mbi kohën, shpresën dhe mënyrën se si njerëzit, brez pas brezi, kanë zgjedhur të festojnë dashurinë.
