Në fshatin Selitë të Cërrikut, në një shtëpi me oborr të gjerë e të heshtur, Miranda hap televizorin çdo mëngjes jo për t’i parë lajmet, por për të dëgjuar zëra njerëzish. “Që të mos ndihem plotësisht vetëm,” thotë ajo, ndërsa vendos filxhanin e kafesë mbi tryezën ku dikur uleshin katër vetë, e tani rrallë ulet kerkush. Të dy fëmijët e saj janë në Itali prej më shumë se pesëmbëdhjetë vitesh. E telefonojnë çdo javë, ndonjëherë çdo ditë. Por një telefonatë, sado e gjatë, nuk zë vendin e dikujt që të hap derën, të pyet si e ke kaluar ditën, të ulet përballë teje në heshtje pa pasur nevojë ta thyesh atë me fjalë. Historia e Mirandës nuk është e veçantë. Është, në fakt, alarmuese pikërisht sepse është kaq e zakonshme , një ndër mijëra histori të ngjashme që përsëriten sot nëpër fshatra e qytete të Shqipërisë, dhe nëpër cdo shtëpi në çdo skaj të botës. Dhe pyetja që lind, gjithnjë e më e vështirë për t’u shmangur, është kjo: A po bëhet vetmia jo më një përjashtim i dhimbshëm, por një mënyrë jetese, e përhapur, e heshtur dhe e pranuar si normale?
Një epidemi që s’duket
Organizata Botërore e Shëndetësisë e ka quajtur zyrtarisht “kërcënim shëndetësor global”. Sipas raportit të Komisionit të OBSH-së për Lidhjen Sociale, botuar në qershor 2025, një në gjashtë njerëz në botë ka përjetuar vetminë gjatë dekadës së fundit, dhe izolimi social lidhet me rreth 871 mijë vdekje çdo vit, pra afërsisht 100 vdekje çdo orë. Rreziku shëndetësor i lidhur me vetminë kronike krahasohet nga Kirurgu i Përgjithshëm i SHBA-së me atë të pirjes së 15 cigareve në ditë: rrit me 29% rrezikun për sëmundje kardiake, me 32% rrezikun për AVC, dhe te të moshuarit, me 50% rrezikun për demencë.
Një studim global i kryer nga Meta dhe Gallup në 142 vende, me pjesëmarrjen e mbi një miliard njerëzve, zbuloi se rreth 24% e popullsisë mbi 15 vjeç e ndjen veten “shumë” ose “mjaft” të vetmuar. Por shifra më shqetësuese nuk vjen nga të moshuarit, siç mund të pritej por nga të rinjtë. 27% e të rinjve 19–29 vjeç raportuan nivele të larta vetmie, krahasuar me vetëm 17% të të moshuarve mbi 65 vjeç. “Vetmia s’është vetëm problem i pleqërisë,” theksoi një studiuese e lartë e Gallup-it pas publikimit të të dhënave. “Është problem që mund të prekë këdo, në çdo moshë.”
Zëri i të moshuarve: pritja si ritual i përditshëm
Në Shqipëri, fenomeni ka një trajtë të veçantë, të lidhur ngushtë me emigrimin. Sipas të dhënave të prezantuara në media publike nga eksperti Ilir Ylli, nga viti 2011 deri në 2022 numri i të moshuarve që jetojnë të vetmuar në vend është rritur me 35%, ndërsa mes burrave rritja arrin në 135%. Sipas përllogaritjeve, sot janë rreth 45 mijë të moshuar në Shqipëri që konsiderohen “në risk” për shkak të vetmisë, shumë prej tyre me probleme shëndetësore shoqëruese që e thellojnë edhe më shumë izolimin.
Arsyeja kryesore nuk është sekret: fëmijët kanë emigruar dhe prindërit kanë mbetur pas, në shtëpi që dikur ishin plot zhurmë. Psikologia Manolita Hida e përshkruan këtë si kombinim i disa forcave njëkohësisht, familje gjithnjë e më të ngushta, individualizim i shoqërisë, dhe humbja e partnerit jetësor që e thellon edhe më shumë ndjenjën e izolimit tek ata që mbeten. Për shumë prej tyre, dita organizohet rreth pritjes: pritja e një telefonate, pritja e një vizite, pritja e dikujt që të vijë e të ulet.
Zëri i të rinjve: qindra “miq”, askush pranë
Nëse vetmia e të moshuarve lidhet me largimin fizik të njerëzve të dashur, ajo e të rinjve merr një formë krejt tjetër dhe në shumë mënyra, edhe më të çuditshme. Sepse për herë të parë në histori, kemi një brez që s’ka qenë kurrë kaq “i lidhur” me kaq shumë njerëz, dhe njëkohësisht raporton nivele kaq të larta izolimi. “Kam 640 ndjekës në Instagram,” thotë Ledi, 22 vjeç, student në Tiranë. “Por nëse do të më ndodhte diçka sonte, s’jam i sigurt kë do të thërrisja së pari.” Ai e përshkruan ndjenjën si “të qenit i rrethuar, por i padukshëm”, një kontradiktë që shumë të rinj e njohin, edhe pse e kanë të vështirë ta shprehin me fjalë, sepse nga jashtë jeta e tyre sociale duket plot. Kjo kontradiktë ka bazë edhe shkencore. Një studim i Universitetit Baylor zbuloi se njerëzit që kalonin 5–6 orë në ditë në rrjetet sociale raportonin po aq izolim social sa ata që i përdornin fare pak, vëllimi i ndërveprimeve nuk po përkthehej në cilësi lidhjeje. Ndërkohë, një studim i Universitetit Oregon State, me pjesëmarrjen e mbi 1,500 të rriturve, zbuloi diçka edhe më shqetësuese: lidhja online me njerëz që s’i njeh personalisht lidhet drejtpërdrejt me rritje të vetmisë, jo me uljen e saj. Rreth 35% e kontakteve mesatare në rrjetet sociale, sipas studimit, janë persona që personi s’i ka takuar kurrë ballë për ballë. Studiuesi kryesor i projektit, Brian Primack, e përmblodhi kështu gjetjen: personat që ndjejnë vetmi duhet të rishikojnë me kujdes marrëdhëniet e tyre me të huajt online, dhe t’u japin përparësi lidhjeve fizike, edhe ndaj atyre që i konsiderojnë “të afërta” në rrjetet sociale.
Paradoksi i lidhjes pa kontakt
Ajo çka po ndodh sot mund të përshkruhet si një paradoks i dyfishtë. Nga njëra anë, teknologjia na ka dhënë mjete të jashtëzakonshme për të mbetur “në kontakt” grupe bisedash, thirrje video, komente, reagime me emoji. Nga ana tjetër, pikërisht këto mjete po zëvendësojnë, në vend që të plotësojnë, kontaktin njerëzor real. Në Britaninë e Madhe, sipas Zyrës Kombëtare të Statistikave, një në katër të rritur raporton se ndihet i vetmuar shpesh, gjithmonë, ose disa herë. Ajo që humbet nuk është thjesht “koha e kaluar bashkë” por diçka më e imtë: shikimi në sy, heshtja e rehatshme, prekja fizike, dëgjimi i një toni zëri që s’kalon nëpër altoparlant. Studimet tregojnë se dyfishimi i miqësive reale ka të njëjtin efekt në ndjenjën e mirëqenies sa rritja e të ardhurave me 50%, një shifër që tregon sa i çmuar është kontakti i vërtetë, dhe sa keq po e nënvlerësojmë atë.
Kur vetmia bëhet “normale”
Ndoshta rreziku më i madh sot nuk është vetë vetmia por pranimi i saj si diçka e pashmangshme, pjesë e “modernitetit”, çmimi që paguajmë për kompleksitetin e jetës bashkëkohore. Kur dikush thotë “kështu është sot, të gjithë jemi të zënë, të gjithë jemi larg njëri-tjetrit”, ai e ka normalizuar një gjendje që, në fakt, ka pasoja shëndetësore, ekonomike dhe sociale të matshme. Kjo normalizim është, sipas ekspertëve të OBSH-së, pikërisht ajo që e bën vetminë aq të rrezikshme: ndryshe nga sëmundjet e tjera, ajo mbulohet shpesh me turp e stigmë, dhe rrallë flitet hapur për të. “Mund të mos e shohim gjithmonë,” ka thënë Vivek Murthy, ish-Kirurgu i Përgjithshëm i SHBA-së, “për shkak të turpit dhe stigmës, por ajo është aty, duke marrë një ndikim të thellë mbi shëndetin tonë.”
Çfarë mbetet
Ka edhe shenja shprese. Në disa qytete të Shqipërisë, vullnetarë të Kryqit të Kuq organizojnë vizita të rregullta te të moshuarit vetëm, qendra ditore ku ata mund të takohen, biseda të thjeshta që, sipas dëshmive të vullnetarëve, “kanë pasur një impakt të jashtëzakonshëm, si një ëndërr” për njerëz që kishin vite pa pasur dikë me kë të flisnin ballë për ballë. Në nivel global, koncepti i “vendeve të treta” , kafenetë, klubet, hapësirat komunitare ku njerëzit takoheshin natyrshëm pa qëllim të caktuar po rimerret si prioritet urban, pikërisht sepse zhdukja e tyre konsiderohet një nga shkaqet kryesore të izolimit modern. Miranda, në Selitën e Cërrikut, e di mirë se televizori nuk e zëvendëson te birin apo bijën e saj.. E di edhe Ledi, me 640 ndjekësit e tij, se asnjë “like” s’e zëvendëson dikë që të pyet sinqerisht si je. Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron përgjigja e pyetjes që hapëm: vetmia s’po bëhet mënyrë jetese sepse e kemi zgjedhur, po bëhet mënyrë jetese sepse kemi harruar ta emërtojmë, ta kundërshtojmë, dhe t’i japim përparësi asaj çka gjithmonë e ka mbajtur njerëzimin gjallë: dikush pranë, me kohë për të ndenjur, pa nxitim, pa ekran në mes. Sepse siç e tregon çdo shifër, çdo studim, dhe çdo histori si e Mirandës , vetmia nuk vret në heshtje vetëm shpirtin. Vret, fjalë për fjalë, edhe trupin.
Emrat e personave të cituar në këtë reportazh janë përfaqësues të përvojave të përbashkëta të shumë njerëzve që jetojnë raste të ngjashme; shifrat dhe të dhënat janë marrë nga raportet e OBSH-së, Meta-Gallup, Universiteti Baylor, Universiteti Oregon State, RTSH dhe Zyra Kombëtare e Statistikave e Britanisë së Madhe.Foto. gazeta Shneta.
