Çfarë mbetet nga njeriu kur qyteti nuk është më hapësirë jete por hapësirë kujtese, dhe kur e ardhmja duket sikur ka humbur drejtimin e saj? “Qyteti i fundit” i Petro Marko nuk është thjesht një rrëfim për një vend të caktuar, por një gjendje shpirtërore ku historia, njeriu dhe shpresa përplasen me ndjesinë e shuarjes së një bote që nuk kthehet më. Në thelb, ai është një tekst që flet për fundin jo vetëm si ngjarje, por si atmosferë, si frymëmarrje e rënduar e një kohe ku idealet, njerëzit dhe qytetet duket sikur mbeten pezull mes kujtesës dhe zhdukjes. Në këtë vepër, qyteti nuk është vetëm një hapësirë fizike, por një organizëm që mban brenda vetes jetët e thyer, ëndrrat e papërfunduara dhe zhgënjimet që nuk gjejnë më gjuhë për t’u shprehur. Ai bëhet një metaforë e një shoqërie që ka kaluar përmes përplasjeve historike, luftës, varfërisë dhe zhvendosjeve të mëdha, duke lënë pas individë që shpesh ndihen të huaj në vendin e tyre. Stili i Markos, i ngarkuar me ndjeshmëri dhe vëzhgim të drejtpërdrejtë njerëzor, nuk kërkon ta zbukurojë realitetin, por ta zbulojë atë në formën e tij më të ashpër dhe më të sinqertë. Personazhet nuk janë figura të idealizuara, por njerëz të zakonshëm që mbajnë mbi shpinë peshën e historisë, duke u përpjekur të ruajnë dinjitetin në kushte që shpesh e vënë në pikëpyetje vetë kuptimin e qëndresës. “Qyteti i fundit” mund të lexohet edhe si një reflektim mbi humbjen e qendrës,humbjen e një rendi të mëparshëm ku gjërat dukeshin më të qarta, më të strukturuara, më të kuptueshme. Në vend të tij, vjen një realitet i fragmentuar, ku njeriu nuk e di më nëse po ecën drejt diçkaje apo thjesht po mbijeton brenda rrjedhës së kohës. Në këtë kuptim, qyteti bëhet edhe një hapësirë e brendshme,sa më shumë shkatërrohet jashtë, aq më shumë pasqyrohet brenda njeriut. Kujtimet, humbjet dhe shpresat e thyera nuk mbeten vetëm në rrugë apo ndërtesa, por zhvendosen në ndërgjegje, duke e kthyer ekzistencën në një dialog të vazhdueshëm me atë që ka ikur. Dhe ndoshta forca më e madhe e këtij teksti qëndron pikërisht këtu,në aftësinë për ta bërë “fundin” jo thjesht një mbyllje, por një gjendje të zgjatur reflektimi, ku njeriu përballet me pyetjen e thjeshtë, por të rëndë, se çfarë mbetet kur gjithçka tjetër fillon të zhduket. “Qyteti i fundit” nuk është vetëm për një vend që shuhet, por për mënyrën si njeriu mëson të jetojë me humbjen, duke e kthyer kujtesën në formën e fundit të rezistencës.
