Refleksion mbi “David Copperfield”

Ka libra që nuk i përfundojnë thjesht duke i kaluar faqet, por duke i lënë të qëndrojnë brenda teje si një zë i heshtur që të rikthen herë pas here te vetja, te mënyra si ke jetuar, si ke kuptuar njerëzit dhe si ke ndërtuar idenë tënde për rritjen, dhe David Copperfield i Charles Dickens është pikërisht një nga këto rrëfime që nuk kërkon vetëm lexim, por një lloj dëgjimi të brendshëm. Në pamje të parë, historia e Davidit është thjesht historia e një njeriu që rritet, por në thelb ajo është një rrugëtim i gjatë përmes humbjeve të vogla dhe të mëdha, përmes zhgënjimeve që nuk bëjnë zhurmë në momentin kur ndodhin, por që me kalimin e kohës e ndryshojnë mënyrën si njeriu e sheh botën, dhe ndoshta më shumë se gjithçka tjetër, mënyrën si e sheh veten. Duke e lexuar, krijohet ndjesia se David nuk po përjeton vetëm ngjarje, por po formohet ngadalë nga to, sikur çdo figurë që hyn në jetën e tij, çdo padrejtësi, çdo kujdes i munguar apo çdo dashuri e papërsosur, të jetë një pjesë e padukshme e ndërtimit të karakterit të tij, duke e bërë të kuptojë se jeta nuk është një vijë e drejtë, por një proces i vazhdueshëm përshtatjeje dhe zbulimi. Ajo që e bën këtë vepër kaq të fortë nuk është vetëm historia e jashtme, por mënyra si ajo të detyron të shohësh brenda vetes, sepse ndërsa David përballet me braktisjen, me padrejtësinë dhe me humbjen e sigurisë, lexuesi në mënyrë të pavetëdijshme fillon të kujtojë momentet e veta të ngjashme, ato çaste kur jeta nuk ka qenë e butë, por e vërtetë në mënyrën e saj të ashpër. Në këtë reflektim, Dickens nuk e paraqet rritjen si një proces romantik, por si një seri ndërprerjesh të pafajësisë, ku njeriu mëson se jo të gjithë njerëzit janë të qëndrueshëm, se jo çdo dashuri është e përsosur, dhe se jo çdo zgjedhje sjell qartësi të menjëhershme, por megjithatë, përmes gjithë kësaj pasigurie, formohet diçka më e thellë, aftësia për të vazhduar.Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron thelbi i veprës, në idenë se njeriu nuk bëhet vetvetja në një moment të vetëm, por në një seri të gjatë përvojash që e thyejnë dhe e rindërtojnë, që e largojnë nga iluzionet dhe e afrojnë me një kuptim më të heshtur të jetës.
David Copperfield mbetet një kujtesë e butë dhe njëkohësisht e fortë se rritja nuk është asnjëherë e plotë, se kuptimi i vetes është një proces që nuk përfundon, dhe se ndoshta forca më e madhe e njeriut nuk qëndron në atë që nuk bie, por në aftësinë për t’u ngritur çdo herë pak më ndryshe se më parë.