Ka figura që nuk mbërrijnë tek ne si zëra të lartë, por si një prani e qetë që depërton ngadalë në mendje dhe mbetet gjatë. E tillë është Agatha Christie, një emër që nuk lidhet thjesht me misterin, por me një mënyrë të veçantë të të vëzhguarit të botës, ku çdo detaj, sado i vogël, mund të mbajë brenda një të vërtetë të fshehur. E lindur në Torquay, në fundin e një shekulli që ende besonte tek stabiliteti i gjërave, ajo u rrit në një atmosferë që i dha më shumë hapësirë imagjinatës sesa rregullave të forta të shkollës, duke e mësuar herët se njohja nuk vjen gjithmonë nga programet, por nga vëmendja e hollë ndaj jetës. Dhe kur shpërtheu World War I, ajo u përball me realitetin e dhimbjes dhe të humbjes, duke punuar mes ilaçeve dhe helmeve, në një botë ku jeta dhe vdekja ndaheshin nga një vijë e hollë, përvojë që më vonë do të shndërrohej në një prej armëve më të forta të shkrimit të saj. Në letërsinë e saj, Christie nuk ndërtoi thjesht histori por struktura të menduara me një saktësi pothuaj matematikore, ku çdo personazh, çdo fjali dhe çdo heshtje kishte një funksion të caktuar, si në një mekanizëm të ndërlikuar që pret vetëm momentin e duhur për t’u zbërthyer. Figura si Hercule Poirot, me rendin e tij obsesiv dhe logjikën e pamëshirshme, apo Miss Marple, me qetësinë dhe intuitën e saj të mprehtë, nuk janë vetëm detektivë, por mënyra të ndryshme për të kuptuar natyrën njerëzore, njëra përmes arsyes së ftohtë, tjetra përmes njohjes së heshtur të shpirtit. Në romanet si Vrasje në Ekspresin e Orientit apo Vdekje në Nil, hapësira nuk është thjesht sfond, por bëhet pjesë e vetë enigmës, një mjedis që ushqen tensionin dhe e shtyn të vërtetën të fshihet edhe më thellë, ndërsa arrin një formë pothuaj të pastër të izolimit, ku njeriu mbetet vetëm përballë ndërgjegjes së tij. Dhe pastaj është Vrasja e Roger Ackroyd, një dëshmi se ajo nuk kishte frikë të sfidonte vetë rregullat e tregimit, duke e kthyer lexuesin nga dëshmitar në pjesë të lojës.Frymëzimi i saj nuk ishte kurrë i rastësishëm, por një përzierje e përvojës së drejtpërdrejtë me një ndjeshmëri të veçantë ndaj detajeve që shumica i kalon pa i vënë re,udhëtimet me Max Mallowan e çuan drejt Middle East, ku rrënojat dhe heshtja e qytetërimeve të lashta i dhanë një ndjesi kohe që nuk kalon, ndërsa shteti helen me dritën e fortë dhe mitologjinë e thellë, i ofroi një sfond ku e shkuara dhe e tashmja bashkëjetojnë në një mënyrë pothuaj poetike. Por mbi të gjitha, ajo frymëzohej nga njeriu , nga ajo që ai fsheh, nga ajo që nuk thotë, nga mënyra si një gjest i vogël mund të tradhtojë një të vërtetë të madhe dhe ndoshta pikërisht për këtë arsye, librat e saj nuk janë vetëm histori krimi, por reflektime të qeta mbi dobësitë, dëshirat dhe errësirën që secili mbart brenda vetes.
Pra, Agatha Christie mbetet jo vetëm si “mbretëresha e misterit”, por si një shkrimtare që e kuptoi se enigma më e madhe nuk është krimi që kërkon zgjidhje, por njeriu që përpiqet ta fshehë atë.
Ndaje
