Në historinë e mendimit njerëzor ka vepra që nuk janë thjesht vizatime, por deklarata filozofike të shkruara me vijë dhe përmasë. Një prej tyre është “Njeriu i Vitruvit”, realizuar rreth vitit 1490 nga Leonardo da Vinci. Në pamje të parë, ai është një skicë e një figure mashkulli brenda një katrori dhe një rrethi. Në thelb, është një përpjekje për të vendosur njeriun në qendër të rendit të botës jo si sundues por si masë. Figura bazohet në shkrimet e arkitektit romak Vitruvius, i cili në veprën e tij “De Architectura” argumentonte se ndërtimet ideale duhet të mbështeten në përmasat e trupit njerëzor. Sipas tij, trupi është modeli më i përsosur i harmonisë, sepse natyra vetë funksionon mbi proporcione.Leonardo e mori këtë ide jo si një rregull arkitektonik, por si një mister për t’u zbuluar. Në vend që ta trajtonte njeriun si një njësi matjeje, ai e pa si një univers në miniaturë. Kjo është pika ku arti i tij ndahet nga tradita dhe shndërrohet në kërkim shkencor. Njeriu i Vitruvit paraqet një trup mashkulli në dy pozicione të mbivendosura me krahë dhe këmbë të hapura që prekin rrethin dhe katrorin. Këto dy forma gjeometrike nuk janë dekorative, ato janë filozofi e pastër vizuale. Katrori përfaqëson tokën, stabilitetin, kufirin njerëzor, racionalitetin. Rrethi përfaqëson universin, pafundësinë, hyjnoren, ciklin e përsosur.
Fakti që një trup i vetëm mund të përshtatet në të dyja format, është deklarata e Leonardos, njeriu është pika e ndërmjetme midis tokësores dhe hyjnores. Por Leonardo nuk u mjaftua me ide simbolike. Ai bëri matje reale të trupit njerëzor, duke kërkuar përpjesëtime të sakta. Në shënimet e tij ai përmend:
• gjatësia e trupit është e barabartë me hapjen e krahëve,
• fytyra ndahet në raporte të sakta,
• kërthiza është qendra natyrore e trupit,
• lëvizja e gjymtyrëve krijon pika që mund të përfshihen në figura perfekte gjeometrike. Kjo nuk ishte thjesht art por një përpjekje për të gjetur matematikën e jetës. Ndaj historia e Rilindjes solli një ndryshim të madh, kalimin nga teocentrizmi (Zoti në qendër) drejt antropocentrizmit (njeriu në qendër). “Njeriu i Vitruvit” është një nga shprehjet më të pastra të këtij kalimi.Por Leonardo nuk e sheh njeriun si zot, por si urë. Ai nuk e ngre mbi universin, por e vendos brenda tij, si pjesë që reflekton rendin e përgjithshëm. Njeriu nuk është masa absolute, por një pasqyrë e harmonisë universale. Në shënimet që shoqërojnë vizatimin, Leonardo shkruan se lëvizja e trupit ndryshon qendrën e tij, duke krijuar qendra të ndryshme gjeometrike. Kjo ide, në mënyrë të heshtur, parashikon një koncept modern, relativitetin e perceptimit të trupit dhe hapësirës.Pra, figura nuk është statike por një sistem i gjallë. Njeriu i Vitruvit nuk është vetëm një imazh i bukur i Rilindjes por një tezë e shkurtër mbi marrëdhënien midis njeriut, natyrës dhe universit. Një provë se arti mund të jetë shkencë dhe shkenca mund të jetë poezi.Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse, edhe sot, ai vizatim nuk lexohet si një relike historike, por si një pyetje ende e hapur se a është njeriu masa e botës, apo vetëm një mënyrë e botës për të kuptuar veten?
Ndaje
