Diaspora kërkon më shumë se fjalë. Reagime të drejtpërdrejta, kritike dhe kërkuese për arsimin dhe gjuhën shqipe

Në Samiti IV i Diasporës në Shqipëri, diskutimet nuk mbetën në nivel formal apo protokollar, por u shndërruan në një platformë ku përfaqësuesit e diasporës artikuluan me qartësi, ndonjëherë me ton thumbues dhe shpesh me kërkesa të drejtpërdrejta, shqetësimet e tyre mbi mënyrën se si po trajtohen arsimi dhe ruajtja e gjuhës shqipe jashtë vendit. Në thelb të këtyre reagimeve qëndronte një ndjesi e qartë pakënaqësie me mungesën e vazhdimësisë së nismave dhe me faktin se shumë projekte që lidhen me mësimin e gjuhës shqipe në diasporë fillojnë me pritshmëri të larta, por nuk arrijnë të kthehen në politika të qëndrueshme afatgjata, duke mbetur shpesh në nivel deklaratash apo iniciativash të pjesshme që nuk e ndryshojnë realisht situatën në terren. Pjesëmarrësit theksuan se mësuesit e gjuhës shqipe në diasporë mbajnë një barrë të madhe dhe shpesh të padukshme, duke punuar në kushte të vështira, me mbështetje të kufizuar institucionale, me mungesë materialesh të unifikuara dhe pa një sistem të konsoliduar trajnimi, ndërkohë që mbi ta bie një mision thelbësor,ruajtja e gjuhës dhe identitetit te brezat që rriten larg Shqipërisë. Pikërisht për këtë arsye, u kërkua me forcë që roli i tyre të mos trajtohet si simbolik, por të mbështetet me politika konkrete dhe të matshme. Një tjetër element i fortë i reagimeve ishte ndjesia e shkëputjes mes diasporës dhe institucioneve në Shqipëri, një shkëputje që nuk lidhet vetëm me distancën fizike, por me mungesën e komunikimit të vazhdueshëm dhe me një qasje që shpesh e trajton diasporën si një faktor të jashtëm, dhe jo si një pjesë organike të shoqërisë shqiptare. Kjo ndjesi u shoqërua me kërkesën për më shumë përfshirje të drejtpërdrejtë në vendimmarrje, sidomos në çështjet që lidhen me arsimin dhe identitetin kulturor. Reagimet ishin të drejtpërdrejta edhe në lidhje me ritmin e ngadaltë të zbatimit të premtimeve të mëparshme, duke nënvizuar se diaspora nuk ka më nevojë për përsëritje angazhimesh, por për rezultate konkrete, të dukshme dhe të qëndrueshme, të cilat të ndikojnë realisht në përmirësimin e mësimdhënies së gjuhës shqipe dhe në forcimin e lidhjes së brezave të rinj me origjinën e tyre. Megjithatë, përtej tonit kritik dhe herë-herë të ashpër, në të gjitha diskutimet u ndje një lidhje e fortë emocionale me gjuhën dhe identitetin, një dëshirë e sinqertë për ta ruajtur shqipen te fëmijët që rriten në vende të ndryshme të botës, edhe përballë sfidave të integrimit, ndikimit të gjuhëve të tjera dhe ndryshimeve kulturore që vijnë natyrshëm me kohën.
Mesazhi që u përcoll ishte i qartë dhe i unifikuar në thelb, pavarësisht formave të ndryshme të shprehjes se diaspora nuk kërkon më vetëm dëgjim formal apo pjesëmarrje simbolike në takime të tilla, por kërkon angazhim real, bashkëpunim të vazhdueshëm dhe politika të qëndrueshme që e trajtojnë gjuhën shqipe dhe arsimin në diasporë si një prioritet kombëtar dhe jo si një temë të rastit.