A është kuptimi i fjalëve diçka që ekziston “atje jashtë”, apo diçka që merr formë brenda historisë së mendimit njerëzor?
Ludwig Wittgenstein nuk mund të kuptohet i shkëputur nga koha e tij. Ai jetoi dhe shkroi në një periudhë kur Evropa po përjetonte tronditje të mëdha intelektuale dhe politike,fundi i Perandorisë Austro-Hungareze, Lufta e Parë Botërore dhe një krizë e thellë e besimit në sistemet tradicionale të mendimit. Në këtë klimë, gjuha dhe kuptimi nuk ishin më çështje të thjeshta akademike, por pjesë e një kërkimi më të gjerë për siguri intelektuale.Ai u formua fillimisht në një ambient shumë teknik dhe shkencor, duke studiuar inxhinieri në Kembrixh dhe duke u ndikuar fort nga logjika formale e kohës. Kjo e çoi drejt veprës së tij të parë madhore, Tractatus Logico-Philosophicus, e cila u shkrua gjatë dhe menjëherë pas Luftës së Parë Botërore, një periudhë kur ai vetë shërbeu në ushtrinë austro-hungareze. Kjo përvojë e luftës ndikoi thellë në mënyrën e tij të të menduarit,kërkimi për kufij të qartë, për rregull dhe për atë që mund të thuhet me siguri.Në këtë vepër, ai përpiqet të ndërtojë një teori të gjuhës si strukturë logjike. Sipas tij, bota përbëhet nga fakte, dhe gjuha ka funksionin t’i “pikturojë” këto fakte në mënyrë të saktë. Një fjali ka kuptim vetëm nëse përputhet me një gjendje të mundshme të botës. Kjo qasje e lidh atë me traditën e filozofisë analitike të hershme, e cila synonte të eliminonte paqartësitë e filozofisë tradicionale përmes logjikës dhe analizës së gjuhës.Kjo periudhë historike është e rëndësishme,filozofia po largohej nga sistemet e mëdha metafizike të shekullit XIX dhe po hynte në një fazë të re, ku gjuha bëhej qendra e analizës filozofike. Në këtë kontekst lind edhe filozofia analitike, e cila synonte të trajtonte filozofinë si një analizë të kujdesshme të gjuhës dhe jo si ndërtim spekulativ sistemesh.Por historia e mendimit të Vitgenshtajn-it nuk ndalet këtu. Pas viteve 1920, ai kthehet në Kembrixh dhe fillon të rishikojë rrënjësisht idetë e tij të mëparshme. Ky ndryshim nuk ishte thjesht akademik, por edhe personal dhe historik.Evropa po hynte në një periudhë tjetër krize, ndërsa vetë filozofia po përballej me kufijtë e logjikës së pastër.Në këtë fazë të dytë, të reflektuar në veprën Philosophical Investigations, ai braktis idenë se gjuha ka një strukturë të vetme logjike. Në vend të saj, ai propozon idenë se kuptimi i fjalëve lind nga përdorimi i tyre në jetën e përditshme. Këtu shfaqet koncepti i famshëm,“kuptimi është përdorimi”.Në këtë kuptim, një fjalë nuk ka një thelb të pandryshueshëm, por ndryshon sipas kontekstit historik, shoqëror dhe praktik ku përdoret. Gjuha nuk është më një pasqyrë e thjeshtë e botës, por një rrjet praktikash njerëzore që ai i quan “lojëra gjuhësore”. Këto lojëra janë të lidhura me forma jete,mënyra se si njerëzit jetojnë, punojnë, komunikojnë dhe ndërveprojnë.Një shembull i thjeshtë, fjala “ligj” nuk ka të njëjtin kuptim në një gjykatë, në një diskutim politik apo në një bisedë të përditshme. Kuptimi i saj ndryshon sepse ndryshon loja gjuhësore në të cilën përdoret.
Kjo ide e re ka një rëndësi historike të madhe, sepse e zhvendos filozofinë nga kërkimi i thelbit absolut të gjuhës drejt analizës së praktikave reale njerëzore. Në vend që të pyesim “çfarë është kuptimi në vetvete?”, ne fillojmë të pyesim “si përdoret kuptimi në jetën reale?”.Në këtë pikë, shpjegimi analitik i fjalës nuk është më vetëm një metodë logjike, por një mënyrë për të kuptuar historinë e mendimit njerëzor përmes gjuhës. Fjalët nuk janë më thjesht simbole, por gjurmë të mënyrës si shoqëritë ndërtojnë realitetin e tyre.Prandaj, Vitgenshtajn mbetet një figurë kyçe jo vetëm në filozofi, por edhe në historinë e ideve,ai tregon se kufijtë e gjuhës janë njëkohësisht kufijtë e mendimit, dhe se mënyra si flasim është gjithmonë e lidhur me mënyrën si jetojmë.
Pra mesazhi i tij historik dhe filozofik bashkohet në një pikë të vetme se
për të kuptuar botën, duhet të kuptojmë historinë e fjalëve që përdorim për ta ndërtuar atë.
Ndaje
