Ora e parë e filozofisë për këtë vit nisi pa zhurmë por me një dritë të veçantë që vetëm fillimet e reja e kanë. Fytyrat e nxënësve ishin ende të çelura nga pushimet dimërore, nga netët e gjata të festave, nga ai optimizëm i lehtë që të bën të mendosh se bota, të paktën për pak kohë, është në rregull. Librat ishin hapur në banka, fletoret e reja të këtij semestri të sapoblera dhe mendjet e tyre gjysmë të pranishme. sepse gjysma është ende në pushim. Në programin mësimor ishte obskurantizmi, por unë dhe filozofia si gjithmonë, vendosëm të hyjmë nga një tjetër portë. “Përse ekziston e keqja, zysha?” Pyetja ra në klasë pa paralajmërim, e thjeshtë në formë por e rëndë në peshë. Nuk kishte ironi në zë, as sfidë por kureshtje të sinqertë, atë lloj pyetjeje që nuk lind nga librat, por nga përplasja e parë e njeriut me botën. Dhe për një çast, e kuptova se asnjë program mësimor nuk kishte rëndësi. Sepse kjo pyetje ishte më e vjetër se çdo tekst, më e thellë se çdo kapitull. Ndërsa i shihja, mendja më shkoi te Shën Agustini, që e kishte ndjekur këtë pyetje gjithë jetën e tij, duke arritur në përfundimin se e keqja nuk është një forcë më vete, por mungesë e së mirës, një zbrazëti që lind kur njeriu largohet nga burimi i saj. E keqja, për të, nuk krijohet por shfaqet aty ku diçka e mirë mungon ashtu si errësira, që nuk është gjë tjetër veçse mungesë drite. Por Agustini nuk mjaftonte për të shpjeguar ndaj në mendje më erdhi Thoma Akuini, më i rreptë, më sistematik, që e lidhte ekzistencën e së keqes me lirinë e njeriut. Zoti, thoshte ai, krijoi një botë të mirë por ama e pajisi njeriun me liri. Dhe liria, pa rrezik, nuk është më liri. E keqja, atëherë, nuk është dëshmi e mungesës së Zotit por pasojë e zgjedhjeve tona, e gabimeve tona, e përdorimit të gabuar të dhuratës më të madhe që kemi. Ua thashë këto, jo si përgjigje të mbyllura, por si ftesë për të menduar. Sepse ndërsa flisja, e kuptoja se e keqja për të cilën pyetnin ata nuk ishte vetëm një problem teologjik apo filozofik. Ajo ishte e pranishme në lajmet që shohin çdo ditë, në padrejtësitë që i prekin, në frikën për të folur, në heshtjet që i mësojnë herët se ndonjëherë është më e sigurt të mos thuash asgjë. Dhe ndoshta, pikërisht këtu fillon e keqja,jo gjithmonë në krime të mëdha por në pranime të vogla. Në momentin kur njeriu mësohet me padrejtësinë si me diçka normale,kur lodhja bëhet arsye, frika justifikim dhe heshtja zakon. As Shën Agustini dhe as Thoma Akuini nuk e menduan të keqen si spektakël por si mungesë, si devijim, si rrëshqitje të ngadaltë larg së mirës. Në fund të orës, nuk u dhashë nxënësve një përkufizim përfundimtar por vetëm se ndoshta pyetja “përse ekziston e keqja” është më pak e rëndësishme se kjo tjetra. Cfarë bëjmë ne për të mos e shtuar atë? Sepse e keqja nuk ushqehet vetëm nga urrejtja por edhe nga indiferenca,jo vetëm nga veprimi por edhe nga mosveprimi. Klasa heshti për pak çaste, jo nga hutimi por nga ajo heshtje e rrallë që tregon se mendimi ka filluar të punojë. Dhe aty, në atë moment të vogël, kuptova se filozofia kishte bërë atë që di të bëjë më mirë. Nuk kishte dhënë përgjigje të gatshme por kishte mbjellë një shqetësim të shëndetshëm. Një pyetje që nuk kërkon të mbyllet shpejt, sepse ndoshta përgjigjja e saj ndërtohet çdo ditë, në mënyrën si zgjedhim të jetojmë.
