Historia e kafesë nis me një zgjim jo me shifra, jo me tregti, jo me perandori por me një njeri që kërkoi të mos flinte, që kërkoi të qëndronte zgjuar pak më gjatë se nata, që kërkoi një arsye për të biseduar, për të menduar, për të qëndruar.
Dhe kështu filloi udhëtimi i një kokrre të vogël, të errët, që do të bëhej dritë në filxhan. Dhe kështu nis historia..
Para se të bëhej mall tregtie, kafeja ishte përvojë. Në viset e Afrikës Lindore, ku toka ka aromë shiu dhe dielli pjek me durim, njerëzit zbuluan se disa fruta të kuqe mbanin brenda një energji të pazakontë. Nuk ishte vetëm zgjim fizik por kthjellim. Një lloj përqendrimi që i jepte mendjes thellësi. Nga brigjet e Detit të Kuq, ajo kaloi në Jemen dhe në qytetet e botës islame, ku u bë pjesë e jetës urbane. Kafenetë nuk ishin thjesht vende për të pirë por për të diskutuar të cilat u kthyen në hapësira ku tregtarë, poetë dhe dijetarë shkëmbenin ide. Filxhani u bë pretekst për dialog dhe dialogu ishte motor shoqëror. Kur arriti në Evropë, kafeja u prit me dyshim. E zezë, e fortë, e hidhur ajo dukej si sfidë për zakonet e kohës por mjaftoi një gllënjkë për ta kthyer skepticizmin në varësi kulturore. Në qytete si Londra, Parisi apo Vjena, kafenetë u shndërruan në qendra mendimi, ku lindën ide politike, projekte tregtare, revista letrare. Shpesh thuhej se me çmimin e një filxhani blihej e drejta për të marrë pjesë në një debat dhe kështu kafeja nuk pushtoi botën me forcë por me aromë. Pastaj erdhën plantacionet, tregtia dhe ekonomi të tëra të ndërtuara mbi një kulturë të vetme. Në Amerikën Latine, në Azinë Juglindore, në Afrikë, kafeja u kthye në eksport strategjik. Si çdo mall i madh global, ajo mbart jo vetëm shije por edhe histori pune shpesh të rëndë. Sot, kafeja është ndër pijet më të konsumuara në botë. Miliona filxhanë qarkullojnë në çdo orë por shifra nuk është thelbi por rituali. Në Shqipëri, “po pimë një kafe?” nuk është pyetje për kafe por ftesë për afërsi, për rrëfim, për pajtim, për marrëveshje. Në një filxhan të vogël turk apo në një ekspres të shpejtë, ne nuk kërkojmë vetëm kafeinë por praninë e tjetrit. A dëmton kafeja? Po, kafeina stimulon sistemin nervor. Rrit vigjilencën, përshpejton rrahjet e zemrës, mund të sjellë pagjumësi apo ankth tek disa njerëz por jo të gjithë reagojmë njësoj. Për disa, një filxhan është kënaqësi, për të tjerë, është tepricë dhe si çdo stimulues, kërkon masë. Jo demonizim, jo adhurim por vetëdije. Varësia nuk nis nga filxhani por nga mungesa e ekuilibrit.
Dhe historia e kafesë nuk është histori e një pijeje por historia e qytetërimeve që kërkuan të qëndronin zgjuar. Është histori e bisedave që ndryshuan ide, e mëngjeseve që nisën me shpresë, e marrëveshjeve që u firmosën mbi tryeza të vogla. Një kokërr e errët, e pjekur nga zjarri, që na mësoi diçka të thjeshtë, nganjëherë, për të zgjuar botën, mjafton të ziesh ujë dhe të presësh që aroma të bëjë pjesën tjetër.
Ndaje
